Edward Dusza laureatem Nagrody ZPPnO

Po raz 74. została przyznana londyńska Nagroda Literacka Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie. Jury w składzie: przewodnicząca Regina Wasiak-Taylor, prezes ZPPnO, Wielka Brytania; ks. prof. Janusz Ihnatowicz, Houston, USA; dr Aleksandra Ziółkowska-Boehm, Wilmington, USA; dr Justyna Gorzkowicz, Wielka Brytania i dr Adam Wierciński, Uniwersytet Opolski, Polska, przyznało tylko jedną nagrodę. Londyński wawrzyn otrzymuje, za całokształt twórczości poetyckiej i eseistycznej, Edward Dusza z Stevens Point, USA.

EDWARD DUSZA
poeta, prozaik, krytyk literacki, dziennikarz prasy polonijnej, wydawca członek Amerykańskiego Oddziału PEN-Clubu.

Urodził się 7 września 1947 r. w Krakowie. Debiutował równocześnie na łamach „Tygodnika Powszechnego” i „Wiadomości”. Gdy tylko stało się to możliwe wyemigrował z PRL. Początkowo podróżował po Europie. W 1969 wyjechał do Stanów Zjednoczonych. W Nowym Jorku pracował m.in. w Fundacji Kościuszkowskiej, a w „Nowym Dzienniku” był sekretarzem redakcji. Studiował w College for Human Services w Nowym Jorku oraz na PUNO (w chicagowskiej filii Polskiego Uniwersytetu na Obczyźnie) pod kierunkiem prof. Michała Bidy.

Przez pewien czas prowadził wykłady z literatury polskiej na wydziale slawistyki University of British Columbia w Vancouverze w Kanadzie.

Wcześnie związał się z najstarszym pismem polskiej emigracji w USA, z „Gwiazdą Polarną”, w której był trzykrotnie redaktorem naczelnym.

Opublikował pięć tomów poezji: Szlakiem Madonny (1969), Przez ciemność do światła (1978, 1983), Kolor klonowego liścia (1981), Wiatr mojej burz  (1982, 1984), Madonna z kołowrotkiem i inne wiersze (1987), Popioły (2005).

Ukazały się również jego szkice literackie: Poets of Warsaw Aflame (1977), Malarz zapomnianego pejzażu (o malarstwie Wlastimila Hofmana, 1981, 2025); w 1984 wyszedł tom Pieśniarz z pożogi (o Krzysztofie K. Baczyńskim), a w 1985 O ludziach i książkach (eseje o twórcach emigracyjnych). Redaktor książki Gwiazda Polarna – 75 lat w służbie Polski i Polonii. Jego wiersze i eseje tłumaczono na język angielski, japoński, francuski i ukraiński.

Tymon Terlecki 1984 pisał: „Bodaj nie ma pisma polskiego w Europie, Kanadzie i Stanach Zjednoczonych, w Argentynie i w Brazylii, nawet w Australii, nawet w Izraelu, w którym by Dusza nie ogłaszał. Mógłby o sobie powiedzieć słowami wiersza Kazimierza Wierzyńskiego: » Gdzie nie posieją mnie, wyrosnę«” – a zgłaszał wtedy jego kandydaturę do nagrody „Wiadomości”. Inny emigracyjny pisarz Jan Brzękowski, omawiając autorów współpracujących z pismem polsko-francuskim „Le Temps Pluriel” zwrócił uwagę na to, że „pomijając Tymoteusza Karpowicza jedyną sprawdzoną pozycją jest Dusza”. Natomiast Jan Zieliński w Leksykone polskiej literatury emigracyjnej napisał o poecie: „Wypracował własny sposób widzenia wielkiego miasta – w krótkich scenkach, dobitnych i zamkniętych, zazwyczaj obdarzonych głębszym sensem (cykl wierszy nowojorskich). Obserwując przejaw współczesnej cywilizacji, nie zapomina o europejskim zapleczu kulturowym (wiersze pisane we Włoszech i w Paryżu) oraz o własnym dziedzictwie duchowym – o Krakowie”.

Edward Dusza stale obecny jest w życiu społecznym i kulturalnym. We wczesnych latach 70. ubiegłego stulecia, wraz z Adamem M. Bąkiem, polskim filantropem, założył wraz z Adamem M. Bąkiem wydawnictwo Contra Publishing, a później A. Poray Book Publishing, Wydawnictwo PUNKT, Libra Publishing. Wydał dziesiątki książek pisarzy emigracyjnych. Znaleźli się wśród nich: Józef Mackiewicz, Tadeusz Katelbach, Andrzej Chciuk, Mirosława Kruszewska, Wacław Iwaniuk, ks. Zdzisław Peszkowski, Zbigniew Chałko i wielu innych. Zainicjował też serię poczytnych „Kalendarzy Gwiazdy Polarnej”, które sam przygotowuje do druku od blisko 35 lat.

Edward Dusza jest dwukrotnie otrzymał Krzyż Zasługi – Srebrny (1981) i Złoty (1990) – od prezydentów RP na Uchodźstwie (Londyn) za działalność kulturalno-literacką, dziennikarską i niepodległościową. Za tę samą działalność oraz osiągnięcia literackie, w roku 2019, odznaczony został Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski „Polonia Restituta”. Jest laureatem następujących nagród: Wyróżnienia dla młodych poetów emigracyjnych ZPPnO (Londyn 1984), Nagroda Literacka im. Aleksandra Janty za rok 1993 (Houston 1993), Nagroda Literacka Stulecia Gwiazdy Polarne (Stevens Point 2008)

Jury londyńskiej Nagrody Literackiej ZPPnO doceniło w życiu i twórczości Edwarda Duszy niezwykłą potrzebę utrwalania pamięci o ludziach, ideach, miejscach i dokonaniach Polaków na obczyźnie. Nazywany ostatnim bardem polskiej emigracji niepodległościowej i żołnierskiej, Edward Dusza nigdy nie zabiegał o popularność i tytuły. W Polsce jest prawie nieznany.

*

Wręczenie nagrody dla Edwarda Duszy odbędzie się w lutym 2026 w Ognisku Polskim w Londynie podczas uroczystej gali literackiej.