„Przerwane narracje, odzyskane głosy”

paź 1, 2026 KBB

W dniach 28-29 września 2026 roku na Uniwersytecie Rzeszowskim odbyła się międzynarodowa konferencja naukowa „Przerwane narracje, odzyskane głosy. Polskie pisarki emigracyjne w walce o widzialność”.

Związek Pisarzy Polskich na Obczyźnie oraz Ośrodek Badań Dziedzictwa Emigracji Polskiej w Londynie objęły wydarzenie patronatem medialnym.

Obrady skupiały się na twórczości kobiet tworzących na emigracji, ich doświadczeniu wygnania, życia poza krajem, pracy literackiej, redakcyjnej i społecznej, a także na sposobach ponownego odczytywania ich dorobku. Ważne miejsce zajęła kwestie archiwów, pamięci, biografii oraz mechanizmów, które przez lata wpływały na ograniczoną obecność wielu autorek w głównym nurcie historii literatury.

Dwudniowy program obejmował referaty, panele i dyskusje dotyczące m.in. widzialności i niewidzialności autorek emigracyjnych. Przypomniane zostały pisarki znane i zapomniane, a zasługujące na uwagę. Mówiono o doświadczeniu wykorzenienia, obecności kobiet w życiu literackim i wydawniczym poza krajem, o języku, jakim posługiwały się mieszkając z dala od Polski.

Konferencję otworzyła prof. Jolanta Pasterska, kierująca projektem Słownik biograficzny polskich pisarek emigracyjnych 1939-1989. Jej referat wprowadzający w problematykę konferencji nosił tytuł: Niewidzialne – zapisane – odzyskane. Polskie pisarki emigracyjne
między marginalizacją a przywracaniem obecności w historii
literatury.

W konferencji wzięły udział przedstawicielki Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie. Pierwszego dnia obrad, 28 września, dr Justyna Gorzkowicz, dyrektor naszego Ośrodka Badań, wystąpiła z referatem Odzyskiwanie widzialności. Krystyna Bednarczyk między archiwum, edytorstwem a współczesnymi praktykami upamiętniania. Referat był poświęcony jej twórczości poetyckiej oraz działalnościpisarki, socjolożki i intelektualistki emigracyjnej edytorskiej i instytucjonalnej. Zaprezentowany został także film Unveiling the Heritage: Krystyna Bednarczyk (ZPPnO), pokazujący jak nowoczesne techniki wizualne mogą być wykorzystywane do upamiętniania ważnych postaci.

W drugim dniu obrad z samego rana Katarzyna Bzowska-Budd, wiceprezes ZPPnO. Jej referat nosi tytuł Wątki emigracyjne w pracach naukowych i twórczości literackiej Alicji Iwańskiej, ale prelegentka jedynie zarysowała główne tezy referatu, skupiając się przede wszystkim na postaci Alicji Iwańskiej – pisarki, socjolożki i intelektualistki, antropolożki – którą poznała na początku lat 90. XX wieku.

W drugim bloku panelowym prezes ZPPnO Regina Wasiak-Taylor wygłosiła referat Dwie pisarki – matka i córka. O Marcie Reszczyńskiej-Stypińskiej i jej córce Hannie Reszczyńskiej. Niestety, autorka wystąpienia nie mogła przyjechać do Rzeszowa, a wystąpienie zostało nagrane w jej domu. Uniemożliwiło to zadawanie pytań, choć z reakcji publiczności widać było, że chętnie dowiedziano by się więcej o tych dwóch twórczyniach.

Mieszkająca w Londynie, laureatka Nagrody Literackiej ZPPnO za całokształt twórczości Maja Elżbieta Cybulska pojawiła się w referacie dr Jakuba Osińskiego zatytułowanym Miejsce Stefanii Zahorskiej w piśmiennictwie Mai Elżbiety Cybulskiej. Zdaniem prelegenta, nie byłoby obecnośći Stefanii Zahorskiej w przestrzeni publicznej, gdyby nie Maja Elżbieta Cybulska, ale też nie byloby Mai Elżbiety Cybulskiej, jako literaturoznawczyni, gdyby nie sięgnęła po twórczość Stefanii Zahorskiej.

Z oddali przemówiła do uczestników konferencji kolejna laureatka Nagrody Literackiej ZPPnO Anna Freilich, która mówiła o swojej matce, Amalii, autorce nieznanej, ale – jak wynikało z zaprezentowanych fragmentów – wartej przypomnienia. Natomiast o twórczości Anny Freilich w drugim dniu konferencji prof. Janusz Pasterski, koncentrując się na tomie wierszy Odrastanie od drzewa.

Konferencji towarzyszyła wystawa Znane i nieznane. Polskie pisarki emigracyjne 1939-1989.

Za organizację wydarzenia odpowiadał zespół związany z Uniwersytetem Rzeszowskim. Komitetowi organizacyjnemu przewodniczyła prof. dr hab. Jolanta Pasterska, funkcję sekretarzy pełnili dr Krystyna Gielarek-Gorczyca oraz mgr Mikołaj Głos, a do zespołu należeli: dr hab. Anna Jamrozek-Sowa, dr hab. Arkadiusz Luboń, dr hab. Agata Paliwoda, oraz dr hab. Anna Wal.

Pełny program konferencji w załączniku.