120 rocznica urodzin twórcy „Kultury”

14 września 2000 roku o godzinie 23:30 w Maisons-Laffitte zmarł Jerzy Giedroyc. Decyzją Senatu Rzeczypospolitej Polskiej obchodzimy właśnie i z tej okazji w całym kraju, ale nie tylko, od początku roku odbywają się spotkania, konferencje, wystawy, dyskusje, koncerty i wiele innych wydarzeń związanych z obchodami Roku Giedroycia.Trwa Rok Jerzego Giedroycia, ustanowiony przez Senat RP. Newsletter Instytutu Literackiego i Fundacji Kultury Paryskiej informuje o wydarzeniach planowanych do końca roku, w tym o konferencji  – 7-8 listopada 2026 –  organizowanej przez Związek Pisarzy Polskich na Obczyźnie (Londyn) oraz działający przy nim Ośrodek Badań Dziedzictwa Emigracji Polskiej, we współpracy z Katedrą Literatury Polskiej i Rosyjskiej Wydziału Literaturoznawstwa Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy. Ta międzynarodowa konferencj zatytułowana Ludzie „Kultury”, odbędzie się zdalnie. Szczegóły: Międzynarodowa Konferencja Naukowa Ludzie „Kultury”.

Inne wydarzenia związane z Jerzym Giedroyciem, który urodził się 27 lipca 1906 roku:

• 22 lipca w gmachu Senatu RP otwarta została wystawa „Jerzy Giedroyc. Gra o Polskę”.
• W dniach 24-26 lipca, z inicjatywy Stowarzyszenia Antykwariuszy i Bukinistów Krakowskich, podczas Krakowskiego Kiermaszu Książki Szukam Słowa, odbywającego się podczas wakacji na Placu św. Marii Magdaleny, można było kupić archiwalne publikacje Instytutu Literackiego i książki poświęcone dziedzictwu Jerzego Giedroycia itp. SAiBK wydało z tej okazji specjalną zakładkę do książek.
• W dniach 02—08 sierpnia w Szczebrzeszynie i Zamościu odbył się XII Festiwal Stolica Języka Polskiego. Podczas festiwalu miały miejsce następujące wydarzenia:
• 3 sierpnia  – wernisaż wystawy Oddech wolności. ,,Kultura paryska”i spotkanie z Anną Bernhardt i Iwoną Hofman.
• 5 sierpnia  – panel Sztuka czytania listów nieczytelnych. Józef Czapski i Jerzy Giedroyc. Udział wzięli: Rafał Habielski i Iwona Hofman. Więcej na stronie: stolicajezykapolskiego.pl
• 11 września wernisaż wystawy Wyspy wolności w Bibliotece Polskiej w Paryżu.
• 14 września ogłoszono nazwiska autorów i tytuły nominowanych książek w 26. edycji Nagrody im. Jerzego Giedroycia Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie.
• Lista nominowanych:
  • Paweł Machcewicz, Narodowy komunizm po polsku. „Partyzanci” Moczara, Wyd. Krytyki Politycznej, Warszawa 2025.
  • Jacek Kołtan, Solidarność i nowoczesność. Przemiany pojęcia solidarności od rewolucji francuskiej do pokojowej rewolucji 1980 roku, ECS, Gdańsk 2025.
  • Maciej Janowski, Karpaty. Opowieść o pewnych górach, MCK, Kraków 2025.
  • Karolina Panz, Chciałabym opowiedzieć jak zginęło miasto… Zagłada żydowskich mieszkańców Nowego Targu, Centrum Badań nad Zagładą Żydów, Warszawa 2025.
  • Izabela Mrzygłód, Uniwersytety w cieniu kryzysu. Nacjonalistyczna radykalizacja studentów Warszawy i Wiednia w okresie międzywojennym, Warszawa 2025.
  • Justyna Koszarska-Szulc, Wierny własnemu rozdarciu. Problematyka tożsamościowa w twórczości Artura Sandauera, Wydawnictwo Naukowe UMK, Toruń 2024.
  • Agnieszka Kajczyk, Kinor. Filmy żydowskie w powojennej Polsce (1945-1950). Geneza, konteksty, znaczenia, Wydawnictwo ŻIH, Warszawa 2025.
  • Ireneusz Piotr Maj, Instytut Wschodni w Warszawie 1925-1939, Studium Europy Wschodniej UW, Warszawa 2025.
  • Łukasz Garbal, Wańkowicz. Życie na kraterze, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2025.
  • Magdalena Lubańska, I na co ci to wiedzieć?! Pamięć i milczenie o powojennej przemocy na podkarpackiej wsi, Słowo/Obraz Terytoria, Gdańsk 2025.
  • Antonina Tosiek, Przepraszam za brzydkie pismo. Pamiętniki wiejskich kobiet, Wyd. Czarne 2025.
  • Alicja Maślak-Maciejewska, Poza chederem. Żydzi w galicyjskiej szkole publicznej, Wyd. Austeria 2025.

W najbliższych tygodniach odbędą się następujące wydarzenia:

• 8 października, w Muzeum Historii Polski w Warszawie odbędzie się Dzień Jerzego Giedroycia. W jego ramach obędą się spotkania edukacyjne dla młodzieży oraz debata poświęconą życiu, działalności i dziedzictwu Jerzego Giedroycia.
• 10 października w Muzeum II Wojny w Gdańsku, odbędzie się Dzień Jerzego Giedroycia i Józefa Czapskiego. W programie: wernisaż wystawy czasowej, poświęconej założycielom Instytutu Literackiego, wykład wprowadzający Erica Karpelesa, panele seminaryjne, promocja książki prof. Rafała Habielskiego.
• W dniach 19–23 października 2026 r. w ramach krakowskiego Festiwalu Conrada odbędzie się cykl debat i spotkań poświęconych Jerzemu Giedroyciowi oraz twórcom związanym z paryską „Kulturą”. Program obejmie debatę „Żyć to wzniecać paradoksy”, poświęconą 75. rocznicy publikacji „Człowieka zbuntowanego” Alberta Camusa, a także cykl „Rozmowy Ludzi «Kultury»”, prezentujący sylwetki Mariana Pankowskiego, Leo Lipskiego, Jerzego Stempowskiego i Zygmunta Haupta.
  Szczegóły: conradfestival.pl
• 7 listopada w Europejskim Centrum Solidarności w Gdańsku zostanie wręczona Białoruska Nagroda Literacka im. Jerzego Giedroycia, przyznawana za najlepszą książkę prozatorską. Jest to największe niezależne wyróżnienie dla literatury białoruskiej.
• 7-8 listopada międzynarodowa konferencja on line Ludzie „Kultury”.
• 25-28 listopada w Instytucie Polskim w Rzymie oraz w Neapolu (w Università degli Studi di Napoli L’Orientale) planowana jest konferencja oraz wystawa poświęcone 80. rocznicy powstania Instytutu Literackiego.
• Wydarzenia trwające:
• W warszawskiej galerii aTak  – ul. Mazowiecka 11/38 – do 26 września czynna   jest wystawa Uchwycić życie, zestawiająca szkice, rysunki i obrazy Zbysława Marka Maciejewskiego z podobnymi pracami Józefa Czapskiego.
• W Muzeum Historii Polski w Warszawie trwa ogólnopolski konkurs na materiały edukacyjne „Lekcje o Kulturze”. Konkurs ma inspirować nauczycieli do  podejmowania tematów związanych z wydarzeniami 1956 i 1976 roku, a także do przybliżania uczniom postaci, które odegrały kluczową rolę w życiu intelektualnym i politycznym Polski XX wieku. Szczególne miejsce zajmują bohaterowie związani z paryską „Kulturą” i Instytutem Literackim: Jerzy Giedroyc, Juliusz Mieroszewski oraz Józef Czapski. Laureaci  poza nagrodami pieniężnymi zostaną zaproszenie na konferencję, która odbędzie się 8 października w Muzeum Historii Polski w Warszawie.
•  Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie trwa wystawa Jestem zwierzęciem politycznym. Jerzy Giedroyc i „Kultura” 1947–2000”. Na wystawie – czynnej do końca października 2026 r. – prezentowane są m.in. niepublikowane wcześniej materiały z archiwum Instytutu Literackiego, ukazujące rolę Redaktora w życiu intelektualnym i politycznym XX wieku.
• W Muzeum Archidiecezji Warszawskiej – ul. Dziekania 1 – czynna jest wystawa Józef Czapski: L’Humanité / Ludzkość Rysunek i malarstwo z kolekcji MAW. Wystawa jest czynna do 29 listopada.